Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İstanbul Milletvekili ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanvekili Sezgin Tanrıkulu, 2022 Yılı Hak ihlalleri Raporu’nu yayımladı. Gözaltında ve hapishanelerde yaşanan ölümler, kadın cinayetleri, iş cinayetleri, işkence ve kötü muamele ile medyaya yönelik sansür ve saldırılara ilişkin detaylar raporda yer aldı.
Raporun yaşam hakkı ve işkenceye ilişkin bölümünde, “İnsan haklarının ilki olan yaşam hakkı ve bu hakka saygı, bütün diğer hakların gerçekleşebilmesi için vazgeçilmez temeli oluşturmaktadır. İnsan hakları içinde değer sırası bakımından ilk ve temel olan yaşam hakkı, kamusal makamlar tarafından öldürülememe ve yaşama yönelik tehlike ve risklere karşı yine kamusal otoriteler tarafından korunma hakkını içerir. Dolayısıyla Devlet, yaşam hakkı karşısında hem aktif hem de pasif zorunluluk içerisindedir. Bireyin diğer bütün haklarını ve özgürlüklerini kullanabilmesi yaşama hakkının sağlanmasına bağlıdır. Yaşama hakkı güvencesi aynı zamanda, ‘öldürülmeme hakkı’ ya da ‘insanın öldürülmezliği’ ilkesidir” ifadeleri yer aldı.
Hapishanelerde en az 76 tutuklu katledildi
“İnsan hakları örgütlerinin çalışmalarına göre 2022 yılında cezaevlerinde işkence, şiddet, hastalık, intihar gibi nedenlerle en az 76 kişi yaşamını yitirdi” denilirken, hasta tutuklulara da dikkat çekilerek, “İnsan Hakları Derneği’nin verilerine göre cezaevlerinde 651’i ağır hasta olmak üzere toplam bin 517 hasta mahkum bulunmaktadır” bilgisi paylaşıldı.
Gözaltında 2 ölüm
2022’de 2 kişinin de gözaltında hayatını kaybettiği ve resmi makamların “intihar” açıklaması yaptığı kaydedildi.
327 kadın erkekler tarafından katledildi
Raporda, bianet’in derleği “erkek şiddeti çetelesi”nden veriler de şöyle yer aldı:
– 2022’de erkekler 327 kadını öldürdü.
– 156 kadını taciz etti.
– 238 çocuğu istismar etti.
– 793 kadına şiddet uyguladı.
– 32 kadına tecavüz etti.
– Erkekler en az 442 kadını seks işçiliğine zorladı.
– 2022’de 198 kadının ölümü basına ‘şüpheli’ olarak yansırken, erkekler 39 çocuğu öldürdü.
Bin 843 işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybetti
İş cinayetlerine ilişkin verilerin de paylaşıldığı raporda, AKP iktidarı döneminde 30 binden fazla işçinin iş cinayetlerinde hayatını kaybettiği vurgulandı.
Veriler şöyle:
– 2022 yılında ise (14 yaş ve altı 27 çocuk işçi, 15-17 yaş arası 37 çocuk/genç işçi) bin 843 işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi.
– Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu’nun (ITUC) bu yıl dokuzuncusunu yayınladığı Küresel Haklar Endeksine göre Türkiye geçen yıllardaki gibi işçiler için en kötü 10 ülke arasında yer aldı.
– 148 ülkeyi kapsayan endekste Türkiye; Belarus, Brezilya, Kolombiya, Mısır, Myanmar, Filipinler, Eswatini ve Guatemala’yla birlikte en alt sıralarda yer alıyor.
– Endeksin Türkiye ile ilgili bölümünde ‘grev yasakları’, ‘sendikacıların tutuklanması’ ve ‘sistematik sendika düşmanlığı’ vurgulandı: ‘Türkiye’de 2022 yılında da işçi hakları ve özgürlükleri ihlal edilmeye devam etti. Protestolara polis müdahalesi ve sendikacılara yönelik baskılar ve tutuklamalar dikkat çekti. 2021 yıl 1 Mayıs’ında 212 kişi gözaltına alındı’
Amasra katliamı
42 işçinin hayatını kaybettiği Amasra Katliamı’na değinilen raporda, “Olay nedeniyle Çağdaş Hukukçular Derneği üyesi avukatların hazırladığı gözlem raporunda, kurum yöneticilerinin ‘işçi hatası’ iddiasına değinildi ve bulguların bireysel hataya işaret etmediği vurgulandı” hatırlatmasında bulunuldu.
En az 5 bin 631 kişi işkence ve kötü muameleye maruz kaldı
80’i çocuk olmak üzere en az 4 bin 81 kişinin gözaltında ya da gözaltı merkezleri dışında kolluk güçlerinin işkence ve kötü muamelesine maruz bırakıldığı belirtildi.
Ayrıca, tutuklu ve hükümlülere yönelik işkence ve kötü muameleye, şu verilerle dikkat çekildi:
– Cezaevlerinde (ya da hastane ve adliyelerde) en az bin 286 tutuklu ve hükümlü fiziksel/psikolojik şiddete maruz kaldı, isteği dışında başka cezaevine gönderildi, sağlık hakkı engellendi, beslenme, sıcak su, iletişim gibi temel haklarından mahrum bırakıldı.
– Sonuç olarak 2022 yılında Türkiye’de en az 5 bin 361 kişi işkence ve kötü muameleye maruz kaldı.
CHP’li Tanrıkulu’nun raporunun ilgili bölümünde, “İşkenceye maruz kalan kişilerin yanı sıra buna tanık olan yakınlarının (örneğin çocuklarının) ya da toplantı ve gösterilere katılmasa bile izleyenlerin yaşadığı psikolojik travmayı da işkence başlığı altında değerlendirmek gerekmektedir. Uluslararası belgelerde de ‘işkence sesleri dinletmenin’, ‘işkence ile tehdit etmenin’ de işkence sayıldığı gerçeğini unutmamalıyız…” vurgusu da yer aldı.
194 gazeteciye dava açıldı
Düşünceyi ifade özgürlüğüne ilişkin raporda yer alan verilerde, gazetecilere ve halkın haber alma hakkına yönelik saldırılara işaret edildi.
“2022 yılında yazıları, konuşmaları, genel olarak düşünceyi ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek etkinlikleri nedeniyle en az 121 kişi (52’i gazeteci, yazar, yayıncı) hapis ya da para cezasına mahkum edildi” ifadelerine yer verilen raporda, “Yıl içinde en az 37 gazeteci tutuklandı, en az 94 gazeteci de gözaltına alındı. Yıl içinde 46’ı gazeteci en az 194 kişi hakkında haberleri, konuşmaları, sosyal medya paylaşımları nedeniyle soruşturma ya da dava açıldı” denildi.
