İklim değişikliği nedeniyle hızla çözülen permafrost tabakası, yalnızca sera gazlarını değil, binlerce hatta milyonlarca yıldır donmuş halde bulunan mikroorganizmaları da açığa çıkarıyor. Bilim insanları, bu sürecin yeni hastalıkların ortaya çıkması riskini artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Permafrost, en az iki yıl boyunca donmuş kalan toprak tabakası olarak tanımlanıyor ve özellikle Arktik bölgede geniş alanları kaplıyor. Küresel sıcaklıkların artmasıyla birlikte bu donmuş katman çözülmeye başlarken, içinde hapsolmuş bakteri ve virüslerin yeniden aktif hale gelebileceği belirtiliyor.
Cumhuriyet’te yer alan haber göre Viroloji uzmanı Prof. Dr. Selim Badur, doğadaki virüs çeşitliliğinin büyük ölçüde bilinmediğine dikkat çekerek, “Evrendeki yıldızlardan daha fazla virüs var ve biz bunların ancak binde beşini tanıyoruz” dedi. Badur, şimdiye kadar tespit edilen permafrost kaynaklı virüslerin doğrudan insanlarda pandemiye yol açtığının gösterilmediğini, ancak riskin tamamen yok sayılamayacağını vurguladı.
İsveç’teki Umea Üniversitesi’nden enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Birgitta Evengard ise permafrost bölgelerinde yürütülen kazı ve sanayi faaliyetlerinden önce kapsamlı mikrobiyolojik incelemelerin yapılması gerektiğini belirtti. Evengard, aksi halde insanlığın yeni patojenlerle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
50 bin yıllık virüsler yeniden aktif hale getirildi
Permafrosttaki mikroorganizmalarla ilgili en çarpıcı bulgulardan biri, 2000’li yıllarda Fransa’da yapılan araştırmalarla ortaya kondu. Prof. Jean-Michel Claverie ve ekibi, permafrosttan aldıkları örneklerde en az 50 bin yıldır donmuş halde bulunan “dev virüsleri” laboratuvar ortamında yeniden aktive etmeyi başardı. Bu virüslerin tek hücreli organizmaları enfekte edebildiği gösterildi.
Uzmanlar, bu tür mikroorganizmaların insan hücreleri üzerindeki etkilerinin bilinmediğini ve bu nedenle araştırmaların yüksek güvenlik önlemleri altında yürütülmesi gerektiğini belirtiyor.
Riskin teorik olmadığı kanıtlandı
Permafrostun çözülmesinin yol açtığı riskler, 2016 yılında Sibirya’da yaşanan bir olayla somut hale geldi. Donmuş toprakta bulunan ve şarbon nedeniyle ölen bir ren geyiğinin kalıntılarının açığa çıkması sonucu, hastalık yeniden yayıldı. Olayda 2 binden fazla hayvan öldü, onlarca kişi enfekte oldu ve bir çocuk yaşamını yitirdi.
Sanayi faaliyetleri riski artırıyor
Permafrostun çözülmesi, aynı zamanda maden ve enerji şirketleri için daha önce ulaşılamayan bölgelere erişim imkânı yaratıyor. Ancak bilim insanları, bu bölgelerde yapılacak kazıların bilinmeyen mikroorganizmaların yayılmasına yol açabileceği konusunda uyarıyor.
