İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG Meclisi), BİRTEK-SEN Başkanı Mehmet Türkmen’in tutuklanmasının ardından “Antep İş Cinayetleri Raporu”nu yayımladı. İSİG Meclisi, raporu yayımlarken Sırma Halı işçilerinin ücretlerini alamadıkları için başlattıkları eyleme verdiği destek ve işyerlerinde yaşanan ağır iş kazalarının hesabını sorduğu için 16 Mart’ta tutuklanan Türkmen’le dayanışmayı büyütmek istediklerini kaydetti.
Antep’te üretim ve ihracat temposunun sürmesi için işçi sınıfı mücadelesinin baskı altına alınmak istendiğini söyledi:
“BİRTEK-Sen öncülüğünde kentteki grev veya iş bırakma eylemleri nedeniyle üretimin aksaması sadece bölge ölçeğinde değil, tedarik zincirleri (uluslararası rekabet baskısı da dâhil) açısından da kritik önemdedir. Tekstil sektörünün üretim ve ihracat parametreleri açısından yapısal krize girdiği bu dönemde eylemlerin ve grevlerin engellenmesi, kentteki sendikal hareketin bastırılması daha önemli hale gelmektedir. Mehmet, bu düzenin devamlılığı için tutuklanmıştır. Bu noktada tekrar edelim: ‘Direniş ve dayanışma’ tam da şimdi daha önemli.”
‘Mezbaha düzeni‘
Rapora göre Antep’te son 13 yılda en az 555 işçi çalışırken hayatını kaybetti.
2013’te 29, 2014’te 29, 2015’te 33, 2016’da 34, 2017’de 34, 2018’de 50, 2019’da 49, 2020’de 58, 2021’de 55, 2022’de 41, 2023’te 27, 2024’te 60, 2025’te 45 ve 2026’nın ilk iki ayında 11 işçi öldü.
İşçiler sık yaşanan uzuv kayıpları ve ağır yaralanmalar nedeniyle çalışma düzenini “mezbaha düzeni” olarak tarif ediyor.
Birçok iş kazası kayıt dışı bırakılıyor, tedaviler özel hastanelerde “bireysel kaza” gibi gösteriliyor ve bu nedenle de işçilerin adalete erişiminin önüne geçiliyor.
Antep, Türkiye’de tekstil üretiminin yüzde 75’ini üstlenen Güney Anadolu havzasında merkez üs.
Şehirde makine halısı ve makine halısının üretiminde kullanılan sentetik iplikleri imal eden şirketler çoğunlukta.
Antep, Türkiye’de üretilen makine halısı üretiminin yüzde 91’ini, polipropilen iplik üretiminin yüzde 91’ini, dokusuz kumaş üretiminin yüzde 82’sini, akrilik iplik üretiminin yüzde 77’sini, PE veya PP şeritten çuval üretiminin yüzde 40’ını, pamuk ipliği üretiminin ise yüzde 36’sını tek başına gerçekleştiriyor.
‘Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’ arasında Antep’ten 29, ‘İkinci 500’ listesinde ise 36 şirket var.
Buna karşılık tekstil sektöründe ortalama işçi ücreti 31 bin 600 lira, kompleci ücreti 35 bin 300 TL, makineci ücreti 42 bin TL civarında.
En çok ölüm inşaatta, ancak tekstil ilk dörtte
Rapora göre iş cinayetlerinin işkollarına göre dağılımında ilk sırada 122 ölümle inşaat ve yol işkolu yer aldı. Tarım ve ormanda 102 emekçi (58 işçi ve 44 çiftçi), taşımacılıkta 66 işçi, tekstil ve deride 64 işçi yaşamını yitirdi.
İSİG Meclisi, Antep’i Türkiye genelinden ayıran başlıca özelliklerden birinin, en fazla iş cinayetinin yaşandığı ilk dört işkolu arasında tekstilin de yer almasını gösterdi.
Rapora göre Antep, İstanbul’dan sonra tekstilde iş cinayetlerinin en fazla yaşandığı şehir. Ancak İstanbul’daki ölümler daha çok konfeksiyon atölyelerinde görülürken, Antep’te ölümler ağırlıkla tekstil fabrikalarında meydana geliyor:
İSİG Meclisi raporda “Antep günümüzde tekstil sektörünün ve işçi ölümlerinin/sakat kalmaların merkezi durumundadır. Başpınar’daki Organize Sanayi Bölgeleri’nde tam bir patron keyfiyeti sürmekte, patronlar karlarına kar katarken işçiler sefalet koşullarında ve sağlık-güvenlik önlemleri olmadan çalışmaktadır. Bunun sonucu olarak tekstil işçi ölümleri yüzde 12 oranla Türkiye ortalamasının 4-5 katıdır.” dedi.
İSİG Meclisi ayrıca inşaat işkolunda 6 Şubat depremleri sonrası yaşanan ölümlere ayrı bir not düştü. Deprem sonrası 31 inşaat işçisi çalışırken hayatını kaybetti.
Ölüm nedenleri: Servis kazaları, ezilme, düşme
Antep’te iş cinayetlerinin başlıca nedenleri arasında 138 ölümle trafik ve servis kazaları ilk sırada yer aldı. Bunu 96 ölümle ezilme-göçük, 78 ölümle yüksekten düşme izledi. İSİG Meclisi raporda ayrıca Covid-19 nedeniyle 38, patlama ve yanma nedeniyle 36, işyerlerinde şiddet nedeniyle 35 işçinin yaşamını yitirdiğini aktardı.
Raporda yine kentte işyerlerinde şiddet vakalarının ve atölye tipi üretim alanlarında patlamaların Türkiye ortalamasının üzerinde olduğunu belirtti.
Çocuk işçi ölümleri
İş cinayetlerinin yaş dağılımı ise çocuk işçiliğin boyutunu ortaya koyuyor. Rapora göre son on üç senede 14 yaş ve altında 24, 15-17 yaş grubunda 25 çocuk ve genç işçi hayatını kaybetti.
İSİG, çocuk işçi ölümlerinin Türkiye ortalamasının neredeyse iki katı, 14 yaş altı çocuklarda ise yaklaşık üç katı olduğuna dikkat çekti.
Kadın işçiler, mobbing ve şüpheli ölümler
Rapora göre hayatını kaybedenlerin 22’si kadın, 533’ü erkek işçiydi. İSİG, kadın işçi ölümlerinin toplam içindeki oranı Türkiye ortalamasının altında olsa da, kentte kamuoyuna yansıyan bazı vakaların mobbing, şüpheli ölüm ve intihar tartışmalarıyla gündeme geldiğini hatırlattı.
Göçmen işçiler
Ayrıca şehir göçmen işçi ölümlerinin fazlalığıyla da diğer şehirlerden ayrılıyor. Son on üç yılda 64’ü Suriyeli olmak üzere 66 göçmen işçi hayatını kaybetti. Diğer iki işçi ise Sudan ve Nepalliydi. Ucuz emek olarak görülen göçmen işçi ölüm oranı yüzde 12 ile Türkiye ortalamasının iki katından fazla.
İş cinayetlerinde ölen Suriyeli işçilerin 22’si inşaat, 17’si tekstil, 10’u tarım, 6’sı metal, 3’ü genel işler, 2’si gıda, 2’si ticaret, 1’i kimya ve 1’i konaklama işkolunda çalışıyordu.
Sendikasızlık baskın
İSİG Meclisi raporda ayrıca iş cinayetlerinde ölen işçilerin yalnızca 8’inin sendikalı, 547’sinin ise sendikasız olduğunu belirtti.
Bu tabloyu kentte örgütsüzlüğün, güvencesiz çalışmanın ve patron keyfiyetinin yaygınlığıyla ilişkilendirdi.
Ölümler en çok Şehitkâmil ve Şahinbey’de
Öte yandan ilçelere göre dağılımda 234 ölümle Şehitkâmil ilk sırada yer aldı. Şahinbey’de 125, Nizip’te 72, Nurdağı’nda 43, İslahiye’de 35, Oğuzeli’nde 22, Yavuzeli’nde 11, Araban’da 10, Karkamış’ta ise 3 işçi yaşamını yitirdi.
İSİG, özellikle sanayi ve lojistiğin merkezi olan Şehitkâmil ile Şahinbey’de tekstil, metal, gıda, ağaç, belediye ve hizmet sektörlerindeki ölümlerin yoğunlaştığını; diğer ilçelerde ise tarım işkolundaki ölümlerin arttığını belirtti.
