DİSK-AR 2022 yılında uygulanan asgari ücrete ilişkin rapor hazırladı. DİSK-AR tarafından hazırlanan raporda asgari ücretin enflasyon ve gıda enflasyonu karşısındaki durumu, Avrupa ülkeleri ile karşılaştırması ve asgari ücretin güncellenmesi ilgili yasal duruma ilişkin konulara ilişkin bilgiler yer alıyor.
Asgari ücret enflasyona karşı korundu mu?
2018’de 1.603,1 TL olan asgari ücret 2019’da yüzde 26,1 artışla 2.020,9 TL olarak belirlenmişti. Asgari ücret artışı 2019 yıllık enflasyonunun (yüzde 11,8) 14,3 puan üzerindeydi. 2020’de asgari ücret yıllık yüzde 15 artış ile 2.324,7 TL olarak belirlenmişti. 2020 enflasyonu 14,6 olarak gerçekleşti ve asgari ücret artışı ile enflasyon artışı başa baş oldu. 2021’de ise asgari ücret yüzde 21,6’lık bir artış ile 2.825,9 TL olarak belirlenmişti. 2021 asgari ücret artışı enflasyonun yaklaşık 15 puan altında kaldı.
2018 Ocak ve 2022 Mart arasında geçen sürede asgari ücret endeksi genellikle gıda enflasyonu endeksinin altında kaldı. Grafik 2’de yer alan gri sütunlu bölümler asgari ücretin enflasyon artışı altında kaldığı dönemleri gösteriyor. Görüldüğü gibi asgari ücret 2018’den bu yana gıda enflasyonun ciddi biçimde altında seyrediyor. Asgari ücret endeksi sadece 2020 Ocak ayı, 2021 Ocak ve Şubat ayları ve 2022 Ocak ayında gıda enflasyonu endeksi üstüne çıkabildi. Diğer aylarda gıda enflasyonu endeksinin altında seyretti. Yüksek enflasyon dönemlerinde yıllık asgari ücret artışı işçilerin alım gücünü düşürüyor. Yıl içinde asgari ücret eriyor. Bu nedenle yüksek enflasyon dönemlerinde asgari ücretin yıl içinde birkaç kez yenilenmesi alım gücünün korunması için gereklidir.
2022 asgari ücreti tarihin en yüksek artışı mı?
2022 yılı için asgari ücrete yapılan zam hükümet çevrelerinde “tarihin en büyük asgari ücret artışı” olarak sunuldu. 2022 yılı için net asgari ücrete yüzde 50,4’lük ve brüt asgari ücrete ise yüzde 39,9’luk bir zam yapıldı. Bu oranlar tarihin en yüksek oranı değildir. Grafik 4’te asgari ücretin ülke çapında belirlenmeye başlandığı 1976’dan bu yana brüt asgari ücrete yapılan zamlar yer almaktadır. 1976’dan bu yana özellikle enflasyonun ve pahalılığın olduğu dönemlerde, brüt asgari ücrete 20 kez yüzde 40 ve üzerinde zam yapıldı. Net asgari ücrete ise 15 kez yüzde 50’nin üzerinde zam yapıldı. 1996, 1997 ve 1998 yıllarında ise brüt asgari ücret yüzde 100’ün üzerinde zamlandı. Dolayısıyla 2022 zammının tarihin en yüksek zam oranı olduğunu söylemek gerçeklerle bağdaşmayan bir iddiadan ibarettir.
Türkiye’de asgari ücret Avrupa sıralamasında nerede?
Eurostat 2022 Ocak verilerine göre Türkiye, 328 Euro ile Avrupa’nın en düşük asgari ücretli ikinci ülkesidir. Türkiye’den sonra gelen ülke ise 248 Euro ile Arnavutluk’tur. AB ülkeleri arasında en yüksek asgari ücrete sahip üç ülke ise Lüksemburg (2.257 Euro), İrlanda (1.775 Euro) ve Hollanda’dır (1.725 Euro). Öte yandan 2012 ve 2022 arasında yıllık ortalama asgari ücret artışına bakıldığında Türkiye’nin asgari ücretinin Euro bazında yılda ortalama yüzde 1 oranında azaldığı görülmektedir. Türkiye dışında Euro bazında asgari ücreti azalan diğer ülke ise Yunanistan olmuştur
Asgari ücretin güncellenmesinin önünde yasal bir engel var mı?
Asgari ücretin yıl içinde yeniden belirlenmesi için yasal değişikliğe ihtiyaç olduğu yönünde iddialara rastlanıyor. Bu iddia doğru değildir. Artan pahalılık ve zamlar karşısında işçilerin alım gücünün korunması amacıyla asgari ücrete zam yapılmasının karşısında hukuki bir engel bulunmuyor. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesinde “iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanun kapsamında olan ve olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenebileceği” belirtiliyor. Yasa metninden açıkça görüleceği üzere asgari ücret “en geç iki yılda bir” belirlenebilir. Dolayısıyla iki yıl dolmadan asgari ücretin yeniden belirlenmesini engelleyecek herhangi bir kısıtlayıcı hüküm bulunmuyor.
Asgari ücret daha önce yılda birden fazla belirlendi mi?
Evet, birçok kez belirlendi. Asgari ücretin geçmişte yılda birden fazla belirlendiği yıllar oldu. 1990’lardan bu yana özellikle enflasyonun ve pahalılığın yüksek olduğu yıllarda asgari ücret yılda birden fazla belirlendi. 2015 öncesinde bazı yıllarda asgari ücret altışar aylık olarak saptanırken bazı yılarda ise Komisyon yılda 2 kez toplandı. Dolayısıyla 2015 öncesinde yılda birkaç kez asgari ücret saptanması yaygın bir uygulamadır.
