Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer’in 2020 yılı Basın Özgürlüğü raporuna göre, Türkiye’de 68 gazeteci yeni yıla cezaevinde girerken, 2020 yılında gazeteciler en az 479 kez hakim karşısına çıktı; 78 gazeteci gözaltına alındı, 25’i tutuklandı. 2 televizyon kanalı 5’er gün karartılırken, bir başka televizyon kanalı ise 26 günlük yayın hayatına iktidarın siyasi baskıları sonucu veda etmek zorunda bırakıldı.
Beş gazeteye de 2020 içinde toplam 333 gün ilan kesme cezası verildi. Sözcü Gazetesi’ne, OdaTv’ye ve Evrensel Gazetesi’ne para cezaları kesildi.
Raporda öne çıkan başlıklar şu şekilde:
Pandemi gazeteleri vurdu
Korona virüsü salgınından en çok etkilenen meslek gruplarından biri gazeteciler oldu. Küresel Gazeteciler Konseyi tarafından yapılan açıklamada 2020 yılında salgına yakalanan 300’den fazla gazeteciden 20’sinin yaşamını yitirdiği belirtildi. Salgın nedeniyle ulusal ve yerel gazetelerin tirajlarında yüzde 30-40’lara varan düşüşler oldu. Sokağa çıkma yasağının uygulandığı günlerde Anadolu’da gazeteler basılmazken, bazı gazeteler de haftalık yayına geçti.
Salgında bile gazeteciye af yok
Nisan ayında Meclis’ten geçen ve 90 bin hükümlünün tahliye edildiği infaz düzenlemesinden gazeteciler faydalandırılmadı. Yağma, hırsızlık, çete, insan ticareti, yaralama, taksirle öldürme, rüşvet, zimmet, irtikap ve daha birçok suçtan hüküm giymiş on binlerce kişi infaz indirimi, açık cezaevine çıkış, hastalık izni gibi gerekçelerle serbest kalırken; düşüncesini ifade ettiği, yazdığı, konuştuğu için cezaevinde tutulan yüze yakın gazeteci muhalefetin ve sivil toplum örgütlerinin çağrılarına rağmen diğer siyasi tutuklularla birlikte kapsam dışı bırakıldı.
Gazeteciler yargılandı
2020 yılında vatandaşlara adalet dağıtması gereken mahkemeler yine gazeteci davalarının merkezi oldu. Aralarında Alican Uludağ, Hazal Ocak, Çiğdem Toker’in de bulunduğu gazeteciler yıl boyunca en az 479 kez hakim karşısına çıktı. Aralarında Müyesser Yıldız, Barış Terkoğlu, Barış Pehlivan, Hülya Kılınç, Murat Ağırel, Ferhat Çelik, Aydın Keser’in ve Adnan Bilen’in de bulunduğu 25 gazeteci tutuklandı.
Hapis cezaları yağdı
Hakim karşısına çıkan gazetecilerin bir bölümüne 140 yıl hapis cezası verilirken, sürmekte olan yargılamalarda da yüzlerce yıl hapis cezası isteniyor. Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın açtığı davada Yılmaz Özdil’e 5 ay hapis cezası verildi. Emin Çölaşan, Necati Doğru, Metin Yılmaz’ın da aralarında bulunduğu Sözcü Gazetesi çalışanlarına yönelik davada yerel mahkemenin verdiği toplam 20 yıllık hapis cezaları istinaf mahkemesinde de onandı. Dosya Yargıtay’da nihai değerlendirmeyi bekliyor. Can Dündar hakkında 27 yıl 6 ay, Ayşegül Doğan hakkında da 6 yıl hapis cezası verildi. Yılın son gününde dahi gazeteciler Barış Pehlivan ve Barış Terkoğlu’nun yazdığı haber ve kitaplar nedeniyle açılan 14 ayrı soruşturmada haklarında 158 yıl hapis istendi.
Başvurulara siyasi geciktirme
RTÜK Sözcü Gazetesi’nin TV kurma başvurusu ile Halk TV’nin HD yayın için yaptığı başvuruları siyasi gerekçelerle aylarca bekletti. Sözcü TV daha yayına başlayamadan RTÜK kanala 26 bin lira para cezası verdi.
Basın İlan Kurumu, İnfaz Kurumu’na dönüştü
Gazetelere yönelik baskı ve cezalar da arttı. Basın İlan Kurumu hiçbir hukuki dayanak olmaksızın yerel ve ulusal gazetelere yüzlerce gün resmi alan kesme cezası verdi. Cumhuriyet Gazetesi’ne 2020 yılında 110 gün ilan kesme cezası verildi. Bunun 55 günü kesinleşti ve uygulandı. Cumhuriyet yaklaşık 1 milyon lira gelir kaybına uğradı. Birgün Gazetesi’ne 112 gün ilan kesme cezası verildi. Bunun 84 günü uygulandı. Gazete 1.4 milyon lira gelir kaybına uğradı. Sözcü ve Korkusuz gazetelerine 46 gün ilan kesme cezası verildi.
“İktidar medyasına 10 milyon saniye reklam bağımsız medyaya reklam yok”
CHP İstanbul Milletvekili Yüksel Mansur Kılınç ise, kamudan reklam alamayan bağımsız medyanın resmi ilanlarına da haksız hukuksuz şekilde el konulduğunu kaydetti. Bağımsız medyanın sarayın kuşatması altında olduğunu ifade eden Kılıç, şu bilgileri paylaştı:
“Turkcell, Türk Telekom, Emlak Konut, TOKİ, Vakıf Katılım Bankası, Çaykur gibi devlet kuruluşları ile TMSF bünyesinde şirketlerden iktidar medyasına 2020 yılı içerisinde 10 milyon saniyeyi aşkın reklam verilirken bağımsız medyaya 1 saniye bile reklam verilmemiştir.
Basın İlan Kurumu 2020 yılı içinde Birgün Gazetesi’ne toplam 8 ay ilan kesme cezası vermiştir. Basın İlan Kurumu, 2020 yılı içerisinde Cumhuriyet Gazetesi’ne 130 gün ilan kesme cezası vermiştir. Sözcü ve Korkusuz gazetelerine toplam 36 gün ilan kesme cezası verilmiş, 14.5 milyon lira da vergi cezası kesilmiştir. 2020 yılı içinde RTÜK, Tele 1 ve Halk TV’nin ekranlarını 5’er gün karartırken bağımsız televizyon kanallarına toplam 10 milyon liralık para cezası kesilmiştir.”
