Yazar/Düzgün Kobani
Toplumsal yapının birey üzerindeki etkisi kadar, bireyin içsel yönelimlerinin de toplumun gidişatı üzerinde belirleyici rolü vardır. Özellikle ihtiras, kapris ve ego gibi ilkel özellikler, yüzeyde kişisel zaaflar gibi görünse de, derinlemesine bakıldığında sosyolojik anlamda ciddi kırılmaların ve politik yönelimlerin altyapısını oluşturur. Kapitalist sistem bu özellikleri ödüllendirip yüceltirken, sosyalist ideallerle yoğrulmuş bir toplumsal düzen için bu eğilimler tehdit edici bir patolojidir.
İhtiras, kişinin bitmek bilmeyen arzu ve hırsla kendisini merkeze koyarak, her şeyi elde etme isteğidir. Bu durum, bireyin kolektif mücadeleden çok bireysel başarıya yönelmesine neden olur. Sosyolojik olarak bu, dayanışmanın zayıf olduğu bireyciliğin kutsandığı toplumlarda sıkça görülür. Kapris ise bireyin istikrarsızlıkla, keyfiliği birleştirerek çevresindekilere hükmetmeye çalışmasıdır. Toplumsal sorumluluk yerine kişisel çıkarın esas alınması, kaprisli bireyleri siyaseten güvenilmez ve ideolojik olarak esnek hale getirir. Ego ise benliğin aşırı yüceltilmesidir; birey kendi düşüncelerini, çıkarlarını ve varlığını başkalarının önünde görür. Bu yönüyle ego, sınıfsız ve sömürüsüz bir toplum hayalini kişisel tehdit olarak algılar. Devrim fikrinden çok statükoya tutunmayı seçer.
Bu özelliklere sahip bireyler genellikle otoriteye meyilli, empati yoksunu, manipülasyona açık ve kolektif sorumluluklardan kaçan bir psikolojiye sahiptir. Eleştiriye tahammülsüzlükleri, fikir farklılıklarını kişisel saldırı olarak algılamaları ve aidiyet hissi yerine üstünlük duygusuyla hareket etmeleri, onları sosyalist harekete yabancılaştırır. Bu yabancılaşma, sadece pasif bir uzaklaşma olarak kalmaz koşullarını bulduğunda aktif bir düşmanlığa da evrilir.
Bu kişilik özellikleriyle etnosantrizm arasında da ciddi benzerlikler bulunur. Etnosentrik bireyler “kendi” kültürlerini, değerlerini ve normlarını yüceltirken; diğerlerini aşağılar, ötekileştirir. Ego bu yüceltmeyi bireysel düzeye taşırken, ihtiras grup çıkarlarını meşrulaştırmak için kullanılır. Kapris ise, ötekine karşı gösterilen değeri, çıkar temelli ve geçici hale getirir. Bu bağlamda, bireysel ego patolojileri, toplumsal ayrımcılığı körükleyen dinamiklere dönüşür.
Kimlik, bireyin hem kendini tanımladığı hem de toplumda konumlandığı alanları belirleyen bir yapı olarak, bu özelliklerden doğrudan etkilenir. İhtiraslı birey kimliği statü aracı olarak görür. Kaprisli birey kimliğini çıkarına göre şekillendirir. Egolu birey ise kimliğini üstünlük gerekçesine dönüştürür. Bu da kolektif mücadelenin değil, kimlikler arası çatışmanın zeminini oluşturur.
Kapitalist ideoloji, bu üç özelliği de teşvik eder: İhtiraslı birey piyasa rekabetine en çok uyan figürdür; kaprisli birey esnek ve çıkar odaklı olduğu için sisteme kolay uyum sağlar; egolu birey ise bireyciliği sorgusuzca benimseyerek sistemin meşrulaştırıcısı unsuru haline gelir. Bu birey tipi, sosyalizmin temel değerleri olan eşitlik, ortaklaşalık ve dayanışmaya karşı derin bir tepki geliştirir. Bu nedenle, sosyalist hareketlere yöneltilen saldırılar çoğunlukla bu kişilik yapısından kaynaklanır.
Bugün komünist harekete yönelen saldırıların büyük kısmı, bir dönem bu hareketin içinde bulunmuş ancak ideolojik sağlamlıktan ve karakter bütünlüğünden yoksun bireylerden gelmektedir. Bu kişiler, devrimci değerleri içselleştirmek yerine, o değerler aracılığıyla kendilerine statü devşirmeye çalışmışlardır. Ancak kişisel ihtirasları ya da kırılgan egoları tehdit edildiğinde harekete olan bağlılıkların yerini bir tür nefret ve düşmanlığa bırakmaktadır. Dünden bugüne tüm süreçlerde dert ettikleri meseleleri, harekete karşı bir öfke nesnesine dönüştürmeleri bunun somut göstergesidir.
Daha da çarpıcısı, bu kişiler komünist iddia adına mücadele ettiklerini iddia ettikleri değerleri, taşıdıkları kişilik bozukluklarının hançeriyle devrimci saflara saplamaktadırlar. Cinnet geçirmiş halde, önlerine gelen herkesi ve her fikri hedef alarak saldırgan bir karşı devrimci çizgiye savrulmaktadırlar. Bu cinnet hali yalnızca bir içsel çöküşü değil, aynı zamanda sistemli bir karşı devrimci yönlendirmeye açık hale gelişlerini de göstermektedir. Zamanla yalnızca yönlendirilmekle kalmayıp, karşı devrimci söylemleri bilinçli biçimde savunur hale gelmektedirler.
Sonuç olarak, bu kişiler devrimci hareketin dışına çıktıklarında yalnızca bir siyasi çizgiyi terk etmiş olmamakta, aynı zamanda tüm devrimci değerleri kişilik zaafları uğruna feda etmektedirler. Karakter dönüşümünü gerçekleştirememiş bireyler, ne kadar doğru bir ideolojik zemine yaslansalar da, sonunda o zemini kendi elleriyle yok edecek bir yıkıcılığa dönüşürler. Gerçek devrimcilik, yalnızca politik tutarlılıkla değil, kişilik inşasıyla mümkündür. Aksi takdirde, en yüce idealler, ihtirasın, kaprisin ve egonun bataklığında boğulur.
Kaynakça / Kuramsal Dayanaklar
Frantz Fanon – “Yeryüzünün Lanetlileri”
Fanon, sömürgeci psikolojinin bireyde nasıl içselleştirildiğini, karakter deformasyonlarıyla birlikte nasıl dışsallaştığını ele alır. Egonun kolektif mücadeleyle olan çatışması burada önemli bir izlektir.
Erich Fromm – “Özgürlükten Kaçış”, “Sahip Olmak ya da Olmak”
Fromm, modern bireyin kapitalist düzende nasıl yabancılaştığını ve ihtiras, ego gibi dürtülerle kendi özünden uzaklaştığını tartışır.
Wilhelm Reich – “Faşizmin Kitle Psikolojisi”
Reich, otoriter birey yapısının nasıl şekillendiğini ve devrim karşıtı yönelimlerin kişilik yapısıyla ilişkisini inceler.
Theodor W. Adorno – “Otoritaryen Kişilik Üzerine”
Ego, otoriteye boyun eğme ve tahakküm kurma eğilimleri arasındaki bağlantıları gösterir.
Pierre Bourdieu – “Simgesel Şiddet” ve “Habitus” kavramları
Bireysel eğilimlerin toplumsal yapı ile nasıl yeniden üretildiğini açıklar.
Antonio Gramsci – “Hegemonya ve Karşı-Hegemonya”
Devrimci hareketin içten çökertilmesinde bireylerin hegemonik sistemle nasıl uzlaştıkları önemli bir temadır.
