Yazar/Zeynep Hayır
Savaş, güneşin, ışığın ve hayatın üzerine tüm şiddetiyle çöker. Geriye yalnızca gece kalır. Savaş ölümdür, zulümdür. Çocuklar için bu, yalnızca silahların konuştuğu bir an değildir. Yaşamın kendisinden koparılmaktır. Evlerinden, sokaklarından, oyunlarından koparılırlar. Kimi doğrudan ölür. Kimi hayatta kalır ama çocukluğu orada biter. Savaş ya çocukları alır ya da çocukların çocukluğunu.
Kadınlar içinse savaş, hayatta kalma yükünün tek başına taşınmasıdır. Çocukları koruma çabası, yoksulluk, belirsizlik ve sürekli korku iç içe geçer. Erkeklerin öldüğü, kaybolduğu ya da cephelerde olduğu yerde, kadınlar hem kendi hayatlarını hem de çocukların hayatını ayakta tutmaya çalışır. Savaş, kadınların omuzlarına görünmeyen ama ağır bir yük bırakır.
Bu nedenle savaş yalnızca askerî bir durum değildir. Aynı zamanda derin bir insani krizdir. Bu kriz sınırların içinde kalmaz. Başka coğrafyalara taşar. Göç başlar.
Afganistan’dan, Suriye’den, Filistin’den ve savaşın süreklilik kazandığı başka coğrafyalardan çocuklar hayatta kalmak için yola çıkar. Bir kısmı aileleriyle. Bir kısmı daha yola çıkmadan ebeveynsizdir. Yol, bu yalnızlığı derinleştirir.
Dağlar aşılır. Sınırlar geçilir. Denize çıkılır. Şişme botlar vardır. Aşırı yüklenmiş. Sessizce su alan. Ama sessizce su alan botlar değildir. Sessizce su alan, orada ölen insanlıktır. Mezarı sular olan binlerce insan vardı… Onların içinde çocuklar da vardı…
Avrupa’ya ulaşabilen çocuklar, ulaşamayanların yükünü taşıyarak varır. Onlara bir liman anlatılır. Güvenlik anlatılır. Hukuk anlatılır. Çocuk hakları anlatılır. Ancak bu vaatler pratikte çoğu zaman karşılıksız kalır. Bugün Avrupa’da konuşulan kayıp çocuk istatistikleri, tam olarak bu yıkımın sonucudur.
Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi’nin resmî verilerine göre, 2021–2023 yılları arasında Avrupa Birliği ülkelerinde en az 51 bin 433 refakatsiz mülteci çocuk kayıp olarak kayıtlara geçmiştir. (1) Bu çocuklar, iltica başvurusu yaptıktan sonra barınma merkezlerinden, çocuk koruma kurumlarından ya da geçici kamplardan ayrılır ve bir daha resmî kayıtlarda görünmez.
Resmî raporlar, bu sayının yalnızca üye devletlerin bildirdiği vakaları kapsadığını ve gerçek toplamın daha yüksek olabileceğini özellikle vurgular. (1)
Bu kayıplar tek bir ülkeye özgü değildir. Almanya başta olmak üzere Fransa, Avusturya, İtalya, Hollanda, Belçika ve Yunanistan gibi ülkelerde de benzer kayıp bildirimleri mevcuttur. (3) Özellikle ilk kabul ve geçiş süreçlerinde, ebeveynsiz çocukların sistemden çıktığı ve izlerinin kaybolduğu görülür.
2024 ve 2025’e ait Avrupa Birliği iltica verileri, refakatsiz çocuk başvurularında Afganistan kökenli çocukların ilk sırada yer aldığını, onları Suriye kökenli çocukların izlediğini göstermektedir. (2) Uzun süredir devam eden savaşlar, ailelerin parçalanması ve zorunlu yerinden edilme bu tabloyu belirleyen temel etkenler arasındadır. Ancak asıl mesele yalnızca sayıların büyüklüğü değildir. Asıl mesele, bu çocukların nasıl kaybolduğu sorusunun hâlâ yanıtsız olmasıdır.
Ayrılan mı, ayrılmaya zorlanan mı, bir yerden alınıp götürülen mi oldukları bilinmez. Resmî kayıtlarda bu soruların büyük bölümüne net yanıtlar yoktur. Ebeveynsiz ve reşit olmayan çocukların, bilmedikleri bir coğrafyada hangi mekanizmalarla sistem dışına çıktığı açıklığa kavuşturulmuş değildir.
Bu tablo geçmişe ait bir hikâye değildir. Bugün Rojava’da, Filistin’de ve savaşın sürdüğü pek çok coğrafyada çocuklar hâlâ ölmektedir. Savaşın olduğu her yerde olduğu gibi, bedeli yine çocuklar ödemektedir.
Çünkü her kayıp çocuk, yalnızca bir istatistik değildir. Yerine getirilmemiş bir sorumluluğun kaydıdır.
Kullanılan ve yararlanan kaynaklar
1) Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi (EPRS)
-Disappearance of migrant children in the EU (7 Mayıs 2025)
-https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_ATA(2022)733670
2) Avrupa Birliği İltica Ajansı (EUAA)
-Data Analysis of Unaccompanied Minors in 2024 (2025)
-https://www.euaa.europa.eu/publications/data-analysis-unaccompanied-minors-2024
3) Lost in Europe
-More than 50,000 unaccompanied child migrants have gone missing after arriving in Europe (30 Nisan 2024)
